 |
Nieuwjaar is de dag waarop het begin van het nieuwe jaar wordt gevierd. In de Westerse Wereld is dit op 1 januari,
in andere culturen vaak op andere data.
|
|
Geschiedenis
Hoera, het is lente! Zo ging het lang geleden: de natuur kwam weer tot leven, de winter was voorbij. De dagen
werden langer. Dat moest gevierd worden. Heidense feesten. Daar werd met de invoering van het christendom door
de Kerk een eind aan gemaakt. De Kerk riep 1 januari uit tot bid- en boetedag om de besnijdenis van Jezus (8 dagen
na de geboorte) te vieren. We vieren graag feest in de winter. Denk aan 11 november, Sint Maarten, de eerste
adventsdag, de zonnewende, rond 21 december en de Maria Boodschap (25 maart). Al die feesten helpen de mensheid
de donkere dagen gezellig door te komen.
Tijdens de overgang tussen het oude- en nieuwe jaar worden netwerkdiensten van mobiele telefoons geblokkeerd om
te voorkomen dat telefoonlijnen overbelast raken.
|
Tradities en gebruiken
Vuurwerk
Iedere streek, stad, dorp, straat, familie of vriendenkring heeft zo zijn of haar eigen gewoontes rondom oud en
nieuw. In de provincie Groningen is het gebruikelijk om bankjes, tuinstoelen, vuilnisbakken, kortom alles wat los
buiten staat, naar een plein te slepen. En dan de fik erin.
In mijn familie is het gebruikelijk de oudejaarsavond met vrienden door te brengen, of met familie, maar dan wel
familie die voelt als vrienden. Een lekkere maaltijd, ‘s avonds wat oliebollen of appelbollen en midden in de nacht
een glas champagne om te toasten op het nieuwe jaar. Dat doen we om precies 00.00 uur, als de televisieklok dat
aangeeft. Het ene jaar gaat het er ontspannen en lachend aan toe, het andere jaar is het emotioneel geladen.
Bijvoorbeeld als in het oude jaar een dierbare is overleden of als we opzien tegen het nieuwe jaar.
Rond kwart over twaalf grijpt Nederland massaal de telefoon om ouders of kinderen te bellen. Hoe vroeger de wens,
hoe steviger. Dat is wat we lijken te denken. Ondertussen steken we vuurwerk af of kijken daar hoofdschuddend naar.
Hoezo economische crisis? Hoezo milieuzorgen?
Kortom, het is een avond vol spelletjes en soms vol overdenking. Wat bracht het jaar en wat nemen we ons voor
volgend jaar voor. Hoeveel kilo willen we kwijt, hoeveel minder willen we werken of drinken, hoeveel gedichten
willen we lezen en wanneer gaan we nu eens echt met mediteren beginnen... Van die dingen dus.
De periode van Kerst tot Driekoningen (de heidense twaalf nachten)is tegenwoordig nog steeds een feestelijke periode.
In deze periode vallen (verplichte) snipperdagen en schoolvakanties, en veel bedrijven zijn gesloten. Veel mensen
laten de kerstboom tot na Driekoningen staan. De tradities van onze heidense voorouders hebben dus nog steeds
invloed.
De Nieuwjaarsvuren zijn terug te vinden in de traditionele kerstboomverbrandingen die in sommige plaatsen nog
steeds worden georganiseerd. De oude vuren werden destijds gedoofd, en nieuwe vuren werden ontstoken om het oude
jaar te vernietigen en de komst van het licht en het nieuwe te onderstrepen.
Ook moesten de geesten van de overledenen en de demonen worden verjaagd, die juist rond deze tijd konden opspelen.
Dit verjagen gebeurde met veel lawaai, wat we nog terugvinden in het gebruik om rond de jaarwisseling vuurwerk
en klokgelui te gebruiken.
Deze geesten moesten echter ook gunstig gestemd worden. Zij konden namelijk de mensen en het vee vruchtbaar maken
en het gewas doen groeien. Men bracht ze daarom ook offers, die men na het ritueel zelf opat en -dronk. Dit vinden
we terug in onze eigentijdse kerst en oud-en-nieuwgerechten terug, zoals kerststollen, duivekaters, wafels,
knieperties, spekdikken, oliebollen en de traditie om uitgebreide maaltijden aan te richten met veel alcoholische
drank.
In de laatste jaren is het gebruikelijk geworden zich massaal in het open en dus koude water te storten, meestal in,
soms zonder zwemkleding, maar ook in allerlei fantasie uitmonsteringen, dit gebruik staat bekend als de
nieuwjaarsduik.
Ook op 1 januari vindt het traditionele Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker plaats, een jaarlijks concert
op nieuwjaarsdag in de Wiener Musikverein, het concertgebouw van Wenen. Dit concert wordt internationaal live
uitgezonden op televisie.
Tevens is er een wedstrijd van het schansspringen, het Vierschansentoernooi, dat begint in Oberstdorf,
Garmisch-Partenkirchen, Innsbruck en Bischofshofen. Dit wordt ook live uitgezonden op televisie.
Later in de maand vinden er vele nieuwjaarsrecepties in bedrijven, verenigingen en gemeenten in Nederland plaats.
We smakken wat af. Tot vervelens tot blijven we elkaar de ‘beste wensen‘ toewensen.
|
Weerspreuken
Op Nieuwjaarsdag zijn de volgende weerspreuken van toepassing:
-
Nieuwjaarsnacht rein en klaar, beduidt een vruchtbaar jaar.
-
Met Nieuwjaar lengt de dag zolang het haantje kraaien mag.
-
Nieuwjaarsnacht schoon/rein en klaar beduidt een vruchtbaar jaar.
-
Schijnt de zon op dag van Nieuwjaar, dan wordt het een goed appeljaar.
Oostenwind op 1 januari betekent veeziekten, westenwind de dood van een koning, zuidenwind besmettelijke
ziekten en noordenwind een vruchtbaar jaar.
|
|
Andere nieuwjaarsfeesten
-
Het "Bengaalse" Nieuwjaar (14/15 april)
-
Het "Berberse" Nieuwjaar (14 januari)
-
Het "Cambodjaanse" Nieuwjaar (13 tot 15 april)
-
Het "Chinese" Nieuwjaar (zie:
Chinees Nieuwjaar)
-
Het "Iraanse/Perzische/bahá'í" Nieuwjaar
(zie: Noroez)
-
Het "Islamitische" Nieuwjaar (zie:
Islamitische kalender).
-
Het "Joodse" Nieuwjaar (zie:
Rosj Hasjana).
-
Het "Koptische/Ethiopische" Nieuwjaar (11/12 september)
-
Het "Koreaaanse" nieuw jaar,
Seollal genaamd, valt samen met het Chinees nieuw jaar,
maar kent zijn eigen gebruiken.
-
Het "Laotiaanse" Nieuwjaar (datum varieert, zie:
Laotianen)
-
Het "Russisch-orthodoxe" Nieuwjaar (13/14 januari)
-
Het "Thaise" Nieuwjaar ( (zie:
Songkran)
-
Het "Tibetaanse" Nieuwjaar ( (zie:
Losar)
-
Het "Vietnamese" Nieuwjaar ( (zie:
Chinees Nieuwjaar)
|
A.W. Kooijmans
-tekstschrijver-
|
|
|
|
